به گزارش هاناخبر ، دیدار همزمان استاندار با مرزبانان رسمی و نیروهای بومی مرزنشین «منگورها» که به عنوان کردهای سنی مذهب شناخته میشوند، حاوی یک پیام مهم بود؛ اینکه امنیت در مناطق مرزی صرفا محصول ساز و کارهای سختافزاری و نظامی نیست، بلکه برآمده از سرمایه اجتماعی و اعتماد متقابل میان حاکمیت و جامعه محلی است. امنیت درون زایی که در آن مردم نه صرفا موضوع امنیت، بلکه کنشگران فعال در تولید آن هستند.
مرز زمانی امن میشود که ساکنانش خود را شریک امنیت بدانند، نه صرفا مخاطب آن! این همان نقطهای است که امنیت سخت (حضور نظامی) با امنیت نرم (اعتماد، تعلق و مشارکت اجتماعی) به هم گره میخورد؛ اتفاق مبارکی که امروز در شمال غربی ترین استان ایران، شاهد آن هستیم؛ اما آنچه در تحقق آن بیش از همه در کف جامعه احساس میشود، باور قلبی مدیران ارشد استانی به اتحاد و دوری آنان از حاشیه سازی است؛ اتفاقی که در برخی از دورهها مسبوق به سابقه بوده است.
آذربایجانغربی بهطور تاریخی تنوعی از هویتها را در خود جای داده است؛ تنوعی که در بسیاری از نقاط جهان به گسل تبدیل شده است، اما آنچه امروز در این استان قابل مشاهده است، حرکت به سمت تبدیل این تکثر به سرمایه همبستگی است.
وحدت و همدلی کرد و ترک، و شیعه و سنی در این استان، از یک وضعیت بالقوه چالشزا، به یک مزیت راهبردی تبدیل شده است؛ این همگرایی اجتماعی، عملا فضا را برای فعالیت گروهکهای تجزیه طلب خارج نشین به شدت محدود کرده است؛ حتی در شرایطی که بازیگران خارجی همچون امریکا علنا به سرمایهگذاری برای بی ثبات سازی از طریق حمایت و مسلح کردن گروهکهای تجزیه طلب اعتراف میکند، انسجام داخلی آذربایجانغربی، بهعنوان یک عامل بازدارنده موثر عمل و تمامی توطئهها را نقش بر آب کرده است؛ آنچه معادله را بر هم میزند، نه صرفا قدرت نظامی، بلکه نبود شکاف اجتماعی قابل بهرهبرداری است. وقتی جامعه محلی، فارغ از تفاوتهای قومی و مذهبی، خود را در امنیت کشور سهیم بداند، هزینه نفوذ و بیثباتسازی بهطور چشمگیری افزایش مییابد.
برخلاف برخی الگوهای کلاسیک منسوخ شده که مناطق مرزی را صرفا به عنوان نقاطی پرریسک و کم جاذبه برای سرمایهگذاری معرفی میکنند، تجربه اخیر آذربایجانغربی در یک و نیم سال گذشته ثابت کرد که مرز یک روی دیگر سکه به نام توسعه را نیز دارد که عملا در این دوره مورد توجه ویژهای قرار گرفته است؛ تداوم سرمایهگذاری حتی در شرایط جنگی و افزایش تمایل به توسعه در دوره پساجنگ در این استان، موید این است که ثبات اجتماعی و همدلی قومی و مذهبی، پیشنیازهای کلیدی رشد اقتصادی در مناطق حساس هستند.
به نظر میرسد طی سالهای اخیر، یک تغییر ادراکی مهم در سطح استان شکل گرفته است؛ عبور از نگاههای قومیت محور به سمت درک منافع مشترک، کلید واژهای است که میتوان برای امروز آذربایجانغربی به کار برد. نگارنده معتقد است که این یک تحول صرفا سیاسی نیست، بلکه نوعی بلوغ اجتماعی است؛ جایی که گروههای مختلف به این جمع بندی میرسند که امنیت، عزت و توسعه، بازی حاصل جمع صفر نیست، بلکه یک پروژه مشترک است.
در تکمیل این تصویر، تحرک مدیریتی در سطح استان نیز معنادار است. در فاصلهای کمتر از ۲۴ ساعت پس از این بازدید در نقطه صفر مرزی با مرزبانان در جنوب استان، استاندار در شمالی ترین نقطه آذربایجانغربی و در مرز با ترکیه حاضر میشود تا ضمن حضور در مراسم افتتاح گذرگاه گوربلاک با رده بالاترین منصوب دولتی ترکیه یعنی وزیر تجارت آن برای رفع موانع تعاملات اقتصادی و توسعه آن سر میز بنشیند؛ اقدامی که نشان میدهد همان راهبرد امنیتی، بهطور هم زمان با سیاستهای تسهیلگر تجارت، سرمایهگذاری و توسعه اقتصادی دنبال میشود. این جابهجایی سریع از مرز امنیتی به مرز اقتصادی، بیانگر یک نگاه یکپارچه به حکمرانی مرزی است؛ نگاهی که امنیت و توسعه را نه در ۲ حوزه جدا، بلکه در ۲ وجه مکمل از یک راهبرد واحد میبیند.
نگارنده معتقد است که آذربایجانغربی توانسته، از مرحله تنوع بالقوه تنشزا به تنوع مدیریتشده و همافزا عبور کند؛ در پاسخ به چرایی این اتفاق مبارک باید گفت که گروههای مختلف به درکی مشترک از منافع جمعی دست پیدا کردهاند؛ درکی که در آن امنیت، توسعه و هویت ملی، نقاط اشتراک و نه محل تعارض تلقی میشوند.
البته در این بین نباید توجه دولت به وضعیت معیشتی مرز نشینان را نیز نادیده گرفت؛ تعریف ساز کار مشخصی از کولبری به ابتکار مقام عالی استان، احیا و راه اندازی بازارچههای مرزی، مشوقهای سرمایه گذاری در مرز، راه اندازی گذرگاههای جدید و بازتعریف سیاستهای گردشگری و سرمایه گذاری در این حوزه برای رونق مناطق مرزی و بکر آذربایجانغربی همگی دست به دست هم داده تا حال مرز نشین بهتر از گذشته باشد.
امروز در آذربایجانغربی امنیت از یک وظیفه دولتی به یک اراده جمعی تبدیل شده است؛ به عبارتی دیگر نگاهها به گونهای تغییر یافته که مرز فراتر از یک خط جغرافیایی، به یک خط استحکام ملی بدل شده است.
آنچه امروز در آذربایجانغربی مشاهده میشود، نمونهای قابل الگو سازی از پیوند میان امنیت و توسعه است؛ این ترکیب، نه تنها ضامن ثبات مرزها است، بلکه بستر ساز الگویی از توسعه مبتنی بر همدلی و منافع مشترک در یکی از حساسترین مناطق جغرافیایی کشور به شمار میرود.
ارسال نظر